Những cuốn sách dạy chơi cờ vua hay nhất

Những cuốn sách dạy chơi cờ vua hay nhất

Tổng hợp những cuốn sách hướng dẫn chơi cờ vua tốt nhất

Dù bạn là 1 người chơi cờ vua lâu năm hay mới chơi thì việc tham khảo các cuốn sách hướng dẫn chơi cờ vua cũng rất cần thiết. Đây đều là những cuốn sách được tổng hợp từ các kinh nghiệm cũng như mẹo chơi hiệu quả. Chính vì thế nếu bạn tìm hiểu kỹ và áp dụng vào thực tế thì kỹ thuật chơi cờ vua của bạn chắc chắn được nâng cao đấy.

Contents

1. Những sách hướng dẫn chơi cờ vua tốt nhất

Sách “Cờ vua chiến thuật khai cuộc”

Cờ vua chiến thuật khai cuộc là một trong những giáo trình cờ vua căn bản hiện nay. Toàn bộ cuốn sách hướng dẫn chơi cờchứa đựng nền tảng triết lý cũng như bản chất của bộ môn cờ vua. Nội dung chính của Cờ vua chiến thuật khai cuộc trải dài trên nhiều phương diện khác nhau.

Hai trong số chúng là những nguyên tắc cơ bản khi nhập môn cờ vua và phương pháp vận dụng chiến thuật. Tác giả cũng triển khai những hậu quả tai hại nếu kỳ thủ không tuân thủ theo những nguyên tắc này. Bên cạnh đó, khi đọc cuốn sách, người đọc còn có cơ hội tiếp xúc với những chiến thuật khai cuộc. Sở hữu những bí quyết này sẽ mang lại cho người chơi cơ hội áp đảo đối phương.

Sách hướng dẫn chơi cờ vua: “Cờ vua chiến thuật khai cuộc”

Sách hướng dẫn chơi cờ vua: “Cờ vua chiến thuật khai cuộc”

Điểm nổi bật của Cờ vua chiến thuật khai cuộc là hình thức trình bày. Cấu trúc sách ngắn gọn và khoa học giúp người đọc dễ dàng nắm bắt các luận điểm. Ngôn ngữ biểu đạt uyển chuyển và linh hoạt tăng khả năng truyền dẫn dữ liệu. Mai Luân cũng khéo léo đan xen vào lý thuyết những ví dụ chiến thuật thực tiễn. Điều này giúp người đọc dễ dàng nhận biết thế cờ hơn.

Sách hướng dẫn chơi cờ vua – Đòn Chiến Thuật Tấn Công Trong Trung Cuộc

Nếu bạn đã có 1 cuốn sách dành cho các đòn tấn công khai cuộc thì cuốn sách Đòn chiến thuật tấn công trong trung cuộc chính là sự lựa chọn tiếp theo dành cho bạn. Nội dung cuốn sách sẽ giúp bạn có được sự rèn luyện và củng cố về tinh thần cũng như là tâm lý khi chơi.

Mỗi chiến thuật chơi cờ vua đều có những chuyển đổi linh hoạt. Chính vì thế nội dung cuốn sách luôn mang đến cho bạn những thông tin hữu ích như vậy. Mỗi giai đoạn cũng được người viết phân tích kỹ thuật cẩn thận. Nhờ vậy mà bạn chắc chắn sẽ hiểu rõ được mọi thao tác tấn công hay phòng thủ dù ở bất cứ tình huống nào. Đây chính là 1 cuốn sách hữu ích dành cho bạn khi muốn nâng cao trình độ chơi cờ vua của mình.

Đòn Chiến Thuật Tấn Công Trong Trung Cuộc

Đòn Chiến Thuật Tấn Công Trong Trung Cuộc

Xem thêm:

Cờ vua có bao nhiêu quân – Tìm hiểu phong cách đánh cờ dễ chiến thắng

Hướng dẫn cách chơi cờ vua giỏi dễ thắng cơ bản cho người mới

Hãy chơi để chiến thắng – Sách hướng dẫn chơi cờ vua hay nhất

Claire Summerscale là một trong những nữ kiện tướng cờ vua xuất sắc thế giới. Cuộc đời bà đã gắn liền với bộ môn cờ vua trong khoảng hai phần ba thời gian.

Những thành tích mà Claire đạt được khiến các nam kỳ thủ phải chùn bước. Bà đã trở thành nhà vô địch giải nước Anh cho lứa tuổi 11 và dưới 13. Sau này, Claire được bầu chọn là Giám đốc Liên đoàn Cờ Vua nữ của Anh. Bà đã biên soạn cuốn sách Cờ Vua -  Hãy chơi để chiến thắng để truyền dạy bí quyết của mình.

Toàn bộ nội dung cuốn sách dạy chơi cờ vua này chỉ gói gọn trong vòng 100 trang. Tuy vậy, đây vẫn là gợi ý sách hướng dẫn chơi cờ vua cho người mới nhập môn. Nội dung chính của cuốn sách là những điều luật và thủ thuật chơi cờ vua căn bản. Tất cả được biểu đạt thông qua những nội dung lý thuyết được kết hợp với các ví dụ thực hành sống động. Điều này mang lại cơ hội cảm nhận trọn vẹn nội dung của các phương pháp chơi cờ.

Hãy chơi để chiến thắng

Hãy chơi để chiến thắng

Claire đã vô cùng tỉ mỉ khi biên soạn Cờ vua- Hãy chơi để chiến thắng. Khả năng tư duy và tầm nhìn chiến thuật là những gì cuốn sách này mang lại cho người đọc. Claire đã cung cấp cho kỳ thủ các bí quyết để giành thế áp đảo khi chơi cờ vua. Từ những bài học sơ khai vỡ lòng đến kiến thức chuyên sâu đều được Claire biểu đạt qua ngôn ngữ. Có thể nói rằng bỏ qua cuốn sách này là thiếu sót lớn của những người chơi cờ vua.

Sách “100 Ván Cờ Xuất Sắc Của Vua Cờ Fischer”

Nếu những cuốn sách trên vẫn chưa thật sự thỏa mãn bạn, hãy tìm đến 100 ván cờ xuất sắc của Vua cờ Fischer. Đối với người đam mê cờ vua chiến thuật, đây là tựa sách khó có thể bỏ qua. Đây là gợi ý sách dạy cờ vua hàng đầu. Bằng việc phân tích lối chơi của các kỳ thủ, tác giả đã chỉ ra những chiến thuật hàng đầu.

Bobby Fischer là một kỳ thủ người Mỹ. Ông đã giành được danh hiệu Kiện tướng xuất sắc nhất thế giới năm 13 tuổi. Lúc đó, Fischer đã vinh hạnh đánh bại Donald Byrne. Ván cờ quyết định đó được mệnh danh là ván cờ thế kỷ. Kể từ đó, Fischer không ngừng nổi danh. Ông đã trở thành người sở hữu những chiến thuật cờ vua độc đáo và hiệu quả hàng đầu.

Sách “100 Ván Cờ Xuất Sắc Của Vua Cờ Fischer”

Sách “100 Ván Cờ Xuất Sắc Của Vua Cờ Fischer”

100 Ván Cờ Xuất Sắc Của Vua Cờ Fischer là tập hợp những trận đấu xuất sắc nhất của Bobby Fischer. Trong cuốn sách này, người chơi được chỉ dạy về khả năng phân tích và đưa ra chiến thuật logic. Bên cạnh đó, kỹ thuật tác chiến độc lập cùng nền tảng lý thuyết vững chắc cũng được bổ sung. Chính vì thế, cuốn sách trở thành lựa chọn yêu thích của nhiều kỳ thủ.

Bài tập cờ vua tổng hợp và những đòn chiến thuật đặc sắc

Đây là 1 cuốn sách thực sự hữu ích khi nó chứa các chiến thuật chơi cờ hấp dẫn. Cuốn sách hướng dẫn chơi cờ vua này được xem là 1 thư viện kiến thức dành cho những người yêu thích cờ vua. Có rất nhiều các bài tập từ lý thuyết đến thực hành, từ đơn giản đến phức tạp mà bạn có thể theo dõi và bổ sung khả năng của mình.
Dù là bài tập đánh từ 1 nước chiếu hay các bài tập với đòn chiến thuật đặc sắc. Đến những bài tập về kỹ thuật phòng thủ cũng được tác giả cung cấp đầy đủ và đa dạng cho người đọc.

Bài tập cờ vua tổng hợp và những đòn chiến thuật đặc sắc

Bài tập cờ vua tổng hợp và những đòn chiến thuật đặc sắc

Mọi kiến thức cơ bản như hệ thống các quân cờ trong bàn cơ cũng đều có trong cuốn sách tổng hợp này. Bạn sẽ biết được mình nên đi những con gì và không nên đi những con gì. Các bài tập đều được minh họa rất dễ hiểu với tài liệu được minh họa dễ hiểu. Người đọc có thể dễ dàng học hỏi được các đòn phối hợp từ nội dung trong cuốn sách. Chính vì thế mà đây là 1 trong những sách hướng dẫn chơi cờ vua được ngay cả các huấn luyện viên tham khảo sử dụng.

Cờ vua – Những bước đi đầu tiên của kiện tướng

Những bước đi đầu tiên của kiện tướng là 1 cuốn sách phát triển tư duy của người chơi cực kỳ tốt. Với những bạn trẻ có sở thích chơi cờ vua thì các bậc cha mẹ nên chuẩn bị cho con em mình cuốn sách này. Đây được xem là hành trang tốt dành cho các em nhỏ đam mê chơi cờ vua.

Cuốn sách dạy cờ vua là 1 trong những bộ sách giúp tăng tư duy cho người dùng. Nó giúp kích thích não bộ của trẻ và tăng khả năng tập trung cũng như tu duy. Không chỉ thế, bộ sách này còn giúp cho bé tăng cường sự tương tác với môi trường xung quanh. Vì vậy đây không chỉ là 1 cuốn sách giúp bé chơi cờ giỏi mà còn giúp quá trình học tập phát triển hơn.

Cờ vua - Những bước đi đầu tiên của kiện tướng

Cờ vua – Những bước đi đầu tiên của kiện tướng

Nhờ có hình ảnh phong phú và đa dạng mà các bài học đều có thể dễ dàng tiếp thu dễ dàng mà không gây nhàm chán. Vì vậy đây thực sự là 1 cuốn sách phù hợp với bé để phát triển tư duy cũng như là kỹ năng chơi cờ vua tốt nhất.

Sổ Tay Cờ Vua – 300 Ý Tưởng Và Vị Thế Quan Trọng

Nếu bạn đang tìm 1 cuốn sách hướng dẫn chơi cờ vua cho bạn kết quả nhanh nhất thì đây chính là gợi ý dành cho bạn. Nội dung trong cuốn sách sẽ giúp bạn có được những kết quả cao nhất trong quá trình luyện tập. Mọi thế cờ cũng như là nước đi chính xác đều được cập nhật đầy đủ và chi tiết trong cuốn sách.

Chính vì thế mà khi đọc cuốn sách này bạn sẽ thấy được tính sáng tạo và chi tiết trong cách hướng dẫn. Nhờ đó mà mọi kiến thức đều được cập nhật và bổ sung đầy đủ để bạn có thể rèn luyện trở thành 1 trong những người chơi cờ vua giỏi nhất.

 

Sổ Tay Cờ Vua – 300 Ý Tưởng Và Vị Thế Quan Trọng

Sổ Tay Cờ Vua – 300 Ý Tưởng Và Vị Thế Quan Trọng

Chiến Thuật Cờ Vua

Mọi quy luật cũng như là nguyên lý chơi cờ vua đều được cập nhật đầy đủ và chi tiết tại cuốn sách chiến thuật cờ vua. Với góc nhìn khoa học và toán học, bạn sẽ được rèn luyện kỹ thuật chơi cũng như ý chí thi đấu ngoan cường. Nó cũng giúp rèn luyện tính linh hoạt cũng như là kế hoạch thi đấu của người chơi.

Sách hướng dẫn chơi cờ vua – Thực Chiến Cờ Vua

Thực chiến cờ vua là 1 tài liệu chuyên sâu về môn cờ vua được phát triển rộng rãi. Cuốn sách hướng dẫn chơi cờ vua này chính là bài toán tổng hợp những ván cờ xuất sắc nhất từ xưa đến nay. Mọi kiến thức đều được tổng hợp và lưu lại để trở thành 1 cuốn sách hữu ích nhất dành cho người xem.

Các ván cờ xuất sắc của các những người chơi cờ nổi tiếng ở thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20 đều được lưu truyền lại cho người sau. Những ván cờ xuất sắc của những tài năng chơi cờ vua trên thế giới được tổng hợp lại. Vì thế bạn có thể dễ dàng tham khảo để có thể trau dồi được kinh nghiệm của bản thân.

Thực Chiến Cờ Vua

Sách hướng dẫn chơi cờ vua Thực Chiến Cờ Vua

Cờ vua – Sách hướng dẫn chơi cờ vua từ cơ bản đến nâng cao

Các kiến thức từ cơ bản đến nâng cao đều được cập nhật đầy đủ và chi tiết nhất trong cuốn sách hướng dẫn chơi cờ vua dành cho bạn. Mọi bài giảng đều được cung cấp những hình ảnh đa dạng và dễ hiểu nhất. Chính vì thế bạn không chỉ có được kiến thức mà còn dễ dàng hình dung ra các nước chơi cờ của mình.

Mọi vấn đề liên quan đến cờ vua đều được cập nhật liên tục và đầy đủ theo trình tự từ thấp đến cao. Vì thế đối với những người mới chơi có thể học hỏi và tiếp thu kiến thức dễ dàng. Ngoài ta còn có 1 số thế cờ được cập nhật từ các danh thủ hàng đều trên thế giới để bạn có thể tham khảo và củng cố kỹ năng của mình.

Cờ vua

Cờ vua

Cờ Vua Căn Bản – 1 trong những sách hướng dẫn chơi cờ vua hiệu quả nhất

Chắc hẳn bạn biết rõ rằng để chơi cờ vua giỏi thì trước hết chúng ta cần phải nắm được những kiến thức cơ bản. Chúng ta cần phải hiểu rõ những quân cờ, chiến lược, lối đi,… Với những bài học cơ bản, bạn có thể nắm rõ được những thế cờ, phương thức tấn công, phòng thủ,,… Mọi kỹ thuật chơi cờ vua ngay từ khi bắt đầu đều được tác giả cung cấp đầy đủ thông tin để người xem có thể hiểu rõ hơn về các thế chơi cờ vua.

Cờ Vua Căn Bản

Cờ Vua Căn Bản

Hướng Dẫn Học Môn Thể Thao Trí Tuệ Cờ Vua

Đây là 1 cuốn sách hướng dẫn chơi cờ vua giới thiệu cơ bản, những chiến thuật cơ bản,… Không những thế bạn còn hiểu được các giai đoạn chơi cờ vua từ khai cuộc, trung cuộc đến tàn cuộc. Những bài học trong tài liệu này giúp bạn có được khả năng tư duy cũng như là phát triển trí tuệ hiệu quả.

Hướng Dẫn Học Môn Thể Thao Trí Tuệ Cờ Vua

Hướng Dẫn Học Môn Thể Thao Trí Tuệ Cờ Vua

Cờ Vua – Đòn Đánh Quyết Định Trong Tàn Cuộc

Với nội dung phong phú nhưng được trình bày 1 cách đơn giản giúp người xem có thể hình dung dễ dàng. Các thế cờ đều được minh họa bởi những hình ảnh dễ hiểu. Chính vì thế bạn chắc chắn có thể nắm vững được những kiến thức quan trọng 1 cách dễ dàng. Những nước cờ cũng như là chiến thuật được liệt kê trong bài chắc chắn sẽ giúp bạn có thêm nhiều kiến thức có ích hơn khi thi đấu. Nhờ vậy mà đây được xem là 1 trong những sách hướng dẫn chơi cờ vua hấp dẫn nhất.

 

Cờ Vua – Đòn Đánh Quyết Định Trong Tàn Cuộc

Cờ Vua – Đòn Đánh Quyết Định Trong Tàn Cuộc

2. Hướng dẫn chi tiết cách chơi cờ vua

Bàn cờ và các ô cờ

– Các hàng trên bàn cờ được đặt tên theo thứ tự từ 1 – 8.

– Cột dọc trên bàn cờ được đặt theo hàng từ a – h

– Các ô trên bàn cờ đều có những cái tên khác nhau. Tên của mỗi ô được ghép từ số thứ tự của cột với số tên của hàng.

Bàn cờ và các ô cờ

Bàn cờ và các ô cờ

Ký hiệu các quân cờ

– Vua: V

– Hậu: H

– Xe: X

– Mã: M

– Tượng: T

– Tốt: Được ký hiệu bởi ô tốt đứng hoặc ô di chuyển đến

Cách ghi chép nước đi

– Đối với các nước đi: Ký hiệu quân, vị trí đang đứng hoặc quân, vị trí của nước cờ di chuyển đến.

– Đối với quân Tốt: Ký hiệu ô cờ đang đứng hoặc di chuyển

– Nước chiếu viết đằng sau nước đi và được ký hiệu là +

– Nước chiếu MAT viết đằng sau nước đi và được ký hiệu là #

– Nước đi nhập thành gần: 0-0

– Nước đi nhập thành dài: 0-0-0

– Nước chiếu hết: Ký hiệu # hoặc x

– Nước phong cấp: Ký hiệu bằng nước đi, dấu = và quân phong cấp

Mục đích của việc ghi chép nước cờ

– Giúp người chơi có thể đọc hiểu cũng như là dễ dàng theo dõi các loại sách về cờ vua.

– Người chơi có thể lưu lại các ván cờ hay của mình cũng như của các cao thủ khác. Như vậy bạn có thể dễ dàng theo dõi lại vào củng cố kiến thức chơi cờ của mình qua các ván cờ đã ghi chép.

Chép cờ vua giúp bạn dễ dàng theo dõi và lưu lại thế cờ

Chép cờ vua giúp bạn dễ dàng theo dõi và lưu lại thế cờ

– Ở các giải đấu chuyên nghiệp, việc ghi lại các thế cờ là bắt buộc. Lý do là để các trọng tài dễ dàng theo dõi và phát hiện ra các lỗi của người chơi.

Các bước phát triển quân

– Tiến Tốt e4 và d4

– Phát triển Tượng

– Phát triển Mã

– Nhập thành

– Thông Xe và di chuyển đến cột d1 hay e1 hoặc d8 hay e8 cho Đen.

Những sai lầm cần tránh và lời khuyên của các chuyên gia

– Không nên đưa Hậu vào nước đi sớm. Điều này khiến cho đối phương đưa ra các quân Xe, Mã và Tượng ra để ăn Hậu sớm.

– Trước khi nhập cuộc không nên đi 1 quân 2 nước hay 3 nước. Đây là yếu tố không cần thiết khi lực lượng của bạn chưa phát triển.

– Cần bố trí và phát triển thế cờ của mình cho phù hợp để tránh làm ảnh hưởng đến các quân khác trong bàn cờ.

– Cần hạn chế tiến các quân Tốt ra biên 1 cách vô nghĩa. Điều này sẽ làm suy yếu các thế cờ của bạn và làm mất khá nhiều thời gian.

– Khi chưa kết thúc phát triển, bạn không nên tấn công đến 2-3 quân.

Ví dụ về nguyên tắc phát triển quân hài hòa

– e4 e5 2.d4: Đây là 1 cách chơi mang tính cẩn thận trong lối chơi hiện đại. Lý do bởi vì ở thế khai cuộc, Đen sẽ không gặp khó khăn gì.

– . .e:d4 3.H:d4: Đây là 1 nước đi sai lầm của trắng khi để quân Hậu vào cuộc khá sớm. Khi đó đối phương sẽ có lợi temp và tấn công Hậu ngay để có thể phát triển.

– Mc3 Mg4?: Khi Đen không chơi theo nguyên lý và 1 kế hoạch cụ thể nào mà chỉ chờ đối phương phạm phải sai lầm. Chính vì thế, họ sẽ bị trả giá bởi những phương pháp vô lý của mình.

– . .H:b5 9. M:c7+: Khi mất Hậu thì Đen chắc chắn sẽ xin thua.

3. Làm thế nào để chơi cờ vua giỏi hơn?

Tham gia các câu lạc bộ cờ vua

Câu lạc bộ cờ là nơi có những thành viên cả trình độ kém và giỏi. Chính vì thế mà đây được xem là sân chơi giúp bạn có thể có được kinh nghiệm và củng cố kỹ năng của mình. Tại đây bạn còn học được rất nhiều bài học từ những người giỏi hơn.

Tham gia các câu lạc bộ cờ vua giúp tăng kinh nghiệm và kỹ năng

Tham gia các câu lạc bộ cờ vua giúp tăng kinh nghiệm và kỹ năng

Sử dụng Mã – Tượng

Nếu bạn quá nạm dụng vào những quân tốt thì chắc chắn không thể phát triển tốt hơn được. Tượng của đối phương có thể sẽ tấn công và chọc thủng Tốt của bạn. Không chỉ thế, khi bạn di chuyển quân Tốt quá nhiều thì nó sẽ làm lộ ra rất nhiều sơ hở. Vì vậy vị trí Vua cũng như ngay cả quân Tốt cũng sẽ bị yếu đi.

Ở thời điểm đầu tiên, quân xe di chuyển khá khó khăn. Chính vì thế Mã – Tượng sẽ là 2 quân có khả năng tấn công mạnh mẽ hơn. Bởi vậy nếu bạn biết sử dụng 2 quân cờ này thuần thục thì sẽ dễ dành được chiến thắng.

Học cách đổi quân có lợi bằng cách tham khảo sách hướng dẫn chơi cờ vua

Quân Tốt là 1 điểm, Mã – Tượng là 2 điểm, Xe là 5 điểm và quân Hậu là 9 điểm. Mặc dù số điểm là như vậy nhưng nếu bạn có 1 nước đi dễ chiến thắng thì có thể bỏ qua giá trị của mỗi quân cờ. Tuy nhiên bạn cần phải chắc chắn nước đi đó của mình chắc chắn thắng thì hãy thí quân.

Học cách đổi quân cờ vua có lợi

Học cách đổi quân cờ vua có lợi

Tham gia các giải cờ vua

Tham gia thi đấu tại các giải cờ vua không phải là đặt nặng vấn đề thắng thua mà bạn cần phải thi đấu hết mình. Luôn có mục tiêu và tìm cho mình những cơ hội học hỏi chính là bước tiến lớn nhất cho bạn.

Tìm điểm yếu trong các nước cờ

Bạn cần phải quan sát lối đánh của đối phương 1 cách chi tiết nhất. Khi học ó 1 nước đi sai, bạn hãy nắm lấy cơ hội để mở ra 1 nước cờ tốt cho mình.

Tự tạo cách đánh của riêng mình

Bạn có thể tham khảo các quyển sách hướng dẫn chơi cờ vua cho riêng mình. Tuy nhiên, dù là như thế nào đi chăng nữa bạn cũng hãy tự tìm những lối đi cho riêng mình. Bạn đừng đi theo bố cục của 1 trò chơi mà hãy tìm hiểu xem nó có thực sự đáng đi hay không.

Tự tạo cách đánh của riêng mình để tăng trình độ tư duy

Tự tạo cách đánh của riêng mình để tăng trình độ tư duy

4. Luyện chơi cờ vua như thế nào để giỏi hơn?

Hiểu rõ về những kiểu khai cuộc cơ bản

Bạn cần phải hiểu rõ những nước đi đầu tiên của bên trắng và bên đen. Cùng với đó hãy tìm hiểu và theo dõi kỹ hơn các nước cờ khai cuộc của những kiện tướng cơ vua. Việc tìm hiểu chúng giúp bạn rèn luyện được tư duy về việc tại sao phải đi những nước cờ đó. Nhờ đó mà cách thức chơi cờ vua của bạn cũng được phát triển hơn.

Hiểu rõ về những kiểu khai cuộc cơ bản

Hiểu rõ về những kiểu khai cuộc cơ bản

Tìm hiểu, giải các thế cờ dựa vào tài liệu và sách hướng dẫn chơi cờ vua

Có rất nhiều các thế cờ vua tại các trang web cờ vua hay sách dạy cờ vua được cập nhật. Có rất nhiều các cấp độ để bạn có thể luyện tập cũng như là tự tạo mục tiêu cho mình.

Với những thông tin trên đây chắc hẳn bạn đã tìm được cho mình sách hướng dẫn chơi cờ vua cũng như là cách chơi cờ vua giỏi rồi đúng không? Học và áp dụng các kỹ thuật chơi cờ vua vào thực tế luôn là yếu tố giúp bạn phát triển hơn cả. Vì thế hãy chăm chỉ học hỏi cũng như là tập luyện để nâng cao kỹ thuật của mình nhé.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *